ตอนเป็นนิสิตแพทย์ปี 5 ถ้ามีคนไข้เดินมาถามฉันเรื่องวิตามินหรืออาหารเสริม คำตอบที่ออกจากปากฉันแทบจะอัตโนมัติคือ “ไม่ต้องกินหรอกค่ะ เปลืองเงินเปล่า ๆ” ฉันตอบแบบนั้นด้วยความมั่นใจเต็มร้อย ทั้งที่ถ้าย้อนกลับไปตอนนี้ ต้องยอมรับตรง ๆ ว่าความมั่นใจนั้นไม่ได้มาจากความรู้ที่ลึกพอ แต่มาจากการที่เรื่องนั้นไม่ได้อยู่ในตำราหลักสูตรแพทย์ที่เรียนมา และอะไรก็ตามที่อยู่นอกตำรา มักถูกตีความไปเองว่าไม่สำคัญ
วิชาเวชศาสตร์ป้องกันในตอนนั้น หมายถึงวัคซีน การตรวจคัดกรองพื้นฐาน และงานสาธารณสุขชุมชนเป็นหลัก ซึ่งสำคัญจริง แต่ก็ยังตอบคำถามเรื่อง “คุณภาพชีวิต” ได้ไม่ครบ
คำถามที่ค้างอยู่ในใจตั้งแต่วันฝึกงาน
ระหว่างที่ยังฝึกงานอยู่ตามหอผู้ป่วย มีภาพหนึ่งที่ติดอยู่ในใจฉันมาตลอด คือภาพคนไข้ที่ร่างกายยังมีชีพจร แต่แทบไม่สามารถขยับ สื่อสาร หรือใช้ชีวิตตามที่ตัวเองต้องการได้อีกแล้ว ตอนนั้นฉันเริ่มถามตัวเองว่า เป้าหมายของการเป็นหมอ คือการทำให้หัวใจยังเต้นอยู่ต่อไปเท่านั้นจริงหรือ หรือจริง ๆ แล้วสิ่งที่มีความหมายกว่านั้นคือการทำให้คนคนหนึ่งยังมี “ชีวิตที่ใช้การได้” ไปจนถึงวันสุดท้าย
คำถามนี้ไม่ได้มีคำตอบทันทีในวันนั้น แต่มันค้างอยู่ในใจนานพอที่จะเปลี่ยนเส้นทางทั้งหมดในเวลาต่อมา
จุดเปลี่ยนที่ไม่ได้มาจากตำรา แต่มาจากคำถามของคนไข้
จุดเปลี่ยนจริง ๆ เกิดขึ้นตอนที่ฉันเข้าทำงานเป็นแพทย์ใช้ทุนในภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม ที่คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และได้ออกตรวจในคลินิกตรวจสุขภาพ คนไข้ที่เดินเข้ามาหาฉันที่นั่น ส่วนใหญ่ไม่ได้ป่วย แต่กำลังกลัวว่าจะป่วย หรืออยากรู้ว่าจะทำอย่างไรให้ร่างกายทำงานได้ดีกว่าเดิม
คำถามอย่าง “ควรออกกำลังกายแบบไหนถึงจะเผาผลาญไขมันได้ดีที่สุด” หรือ “วิตามินตัวนี้จำเป็นไหม” ทำให้ฉันเห็นชัดขึ้นเรื่อย ๆ ว่า ความรู้ที่ฉันมีช่วยรักษาคนให้พ้นจากโรคได้ก็จริง แต่มันยังไม่พอที่จะช่วยให้ใครสักคนไปถึงจุดที่เรียกว่าสุขภาพที่ดีที่สุดของตัวเองได้ นั่นเป็นจุดที่ทำให้ฉันเริ่มมองไปที่สาขา Anti-aging and Regenerative Medicine ซึ่งปัจจุบันหลายคนคุ้นเคยกับคำว่า Wellness หรือ Longevity Medicine มากกว่า
การป้องกันที่เริ่มเร็วกว่าที่ตำราเคยสอน
สิ่งที่ทำให้ฉันตัดสินใจเปลี่ยนเส้นทางอย่างจริงจัง ไม่ใช่แค่ความอยากรู้ แต่คือการได้เห็นว่าคำว่า “การป้องกัน” ในความหมายที่กว้างกว่าเดิม สามารถเริ่มต้นได้เร็วกว่าการตรวจสุขภาพประจำปีมาก มันเริ่มได้ตั้งแต่ระดับที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ทั้งสารอาหาร ฮอร์โมน และการทำงานของระบบเผาผลาญ การทำความเข้าใจร่างกายในระดับนี้ ทำให้เราสามารถปรับสมดุลตั้งแต่ก่อนที่ความไม่สมดุลเล็ก ๆ จะสะสมจนกลายเป็นโรค แทนที่จะรอให้ค่าตรวจผิดปกติก่อนแล้วค่อยแก้ไข
นี่คือแนวคิดเดียวกับที่ฉันมักอธิบายให้คนไข้ฟังว่า การนอน การกิน การเคลื่อนไหว ฮอร์โมน และการจัดการความเครียด คือระบบปฏิบัติการพื้นฐานของร่างกาย ส่วนการตรวจแล็บเชิงลึกหรือการรักษาเฉพาะทาง เป็นเหมือนซอฟต์แวร์ที่จะทำงานได้ดี ก็ต่อเมื่อระบบปฏิบัติการข้างล่างมั่นคงพอ
จากหมอที่ตรวจตามอาการ สู่การวางแผนที่มองไกลกว่าวันนี้
หลังจากนั้นฉันใช้เวลาหลายปีศึกษาต่อเฉพาะทางด้าน Wellness และ Anti-aging ทั้งในและต่างประเทศ และได้รับโอกาสเรียนรู้จากแพทย์รุ่นพี่ที่บุกเบิกสายนี้ในไทย บทบาทของฉันจึงค่อย ๆ เปลี่ยนจากแพทย์ที่ตรวจอาการเฉพาะหน้า มาเป็นคนที่ทำงานร่วมกับคนไข้ในการวางแผนสุขภาพระยะยาว
งานของฉันตอนนี้ไม่ใช่แค่การถามว่า วันนี้คุณป่วยหรือเปล่า แต่เป็นการมองข้อมูลตัวชี้วัดทางชีวภาพ ฮอร์โมน พันธุกรรม และวิถีชีวิต เพื่อช่วยตอบคำถามที่ไกลกว่านั้น เช่น อีกยี่สิบปีข้างหน้า ร่างกายของคุณจะยังพาคุณไปทำสิ่งที่คุณให้คุณค่าได้อยู่หรือไม่ คำถามแบบนี้ไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน เพราะเป้าหมายของแต่ละคนไม่เหมือนกัน
ทำไมฉันถึงดูแลตัวเองอย่างจริงจังไปด้วย
มีคนถามฉันบ่อยว่า อะไรทำให้ยังมีแรงดูแลเรื่องการกิน การนอน และการออกกำลังกายของตัวเองอย่างสม่ำเสมอ คำตอบมีอยู่สองส่วน
ส่วนแรกเกี่ยวกับความน่าเชื่อถือในวิชาชีพ ในฐานะแพทย์ที่ทำงานด้าน Longevity ฉันเชื่อว่าสิ่งที่เราแนะนำคนไข้ ควรเป็นสิ่งที่เราเองก็ลงมือทำจริง ไม่ใช่แค่คำแนะนำที่พูดจากฝั่งโต๊ะตรวจ
ส่วนที่สองสำคัญกว่านั้น คือการที่ฉันทำงานกับข้อมูลและงานวิจัยด้านนี้อยู่ทุกวัน ทำให้เห็นภาพชัดเกินกว่าจะเพิกเฉยได้ ว่าถ้าเราไม่เริ่มดูแลมวลกล้ามเนื้อตั้งแต่วันนี้ ตอนอายุเจ็ดสิบเราจะมีความเสี่ยงมากแค่ไหน หรือถ้าปล่อยให้ร่างกายอักเสบเรื้อรังจากอาหารการกินต่อไปเรื่อย ๆ อนาคตจะเป็นอย่างไร ความรู้ที่มีไม่ได้ทำให้ฉันสมบูรณ์แบบ แต่ทำให้เลือกที่จะไม่มองข้ามสัญญาณเหล่านี้ในตัวเอง
โรงพยาบาลสมิติเวชที่ฉันทำงานอยู่ในปัจจุบันมีคำขวัญสั้น ๆ ที่ตรงกับสิ่งที่ฉันเชื่อมาตลอดว่า “เราไม่อยากให้ใครป่วย” และนั่นก็รวมถึงตัวฉันเองด้วย
สิ่งที่ฉันอยากชวนให้ทุกคนลองถามตัวเอง
การมีสุขภาพที่ดีไม่ใช่เรื่องของวินัยล้วน ๆ แต่เป็นเรื่องของการตัดสินใจเล็ก ๆ ที่ทำซ้ำจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต เหมือนการอาบน้ำหรือกินข้าวในแต่ละวัน คำถามที่อาจช่วยได้มากกว่าการตั้งเป้าหมายลดน้ำหนักหรือกินวิตามินตัวไหนดี คือคำถามที่ว่า ในอีกยี่สิบปีข้างหน้า อยากให้ร่างกายของตัวเองพาตัวเองไปทำอะไรได้บ้าง และตอนนี้กำลังใช้ชีวิตในทิศทางที่จะพาไปถึงจุดนั้นอยู่หรือเปล่า
สุขภาพที่ดีไม่ได้เกิดจากความบังเอิญ
ย้อนกลับไปที่นิสิตแพทย์ปี 5 คนนั้นที่เคยบอกทุกคนว่าวิตามินไม่มีประโยชน์ ฉันคงไม่มีทางรู้เลยว่าคำถามเงียบ ๆ ข้างเตียงผู้ป่วยในวันนั้น จะพาตัวเองมาไกลถึงจุดที่มองสุขภาพเป็นเรื่องของทิศทางระยะยาว ไม่ใช่แค่ค่าตรวจในวันนี้
ถ้าคุณกำลังอยู่ในจุดที่เริ่มสงสัยว่าสิ่งที่ทำอยู่ทุกวันนี้ กำลังพาร่างกายของคุณไปในทิศทางไหน การพูดคุยแบบส่วนตัวกับแพทย์ที่มองภาพรวมทั้งวันนี้และอนาคตไปพร้อมกัน อาจเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีกว่าการลองผิดลองถูกด้วยตัวเองไปเรื่อย ๆ ยินดีพูดคุยหากคุณอยากเริ่มต้นจากตรงนั้น
พญ.นภาลัย ภูริเริงภูมิ (หมอโฟน)
